Khi người thân đang bị một "thầy" dẫn dắt chuyển tiền hay ra quyết định lớn, cách hiệu quả nhất thường không phải chứng minh họ sai, mà là giúp họ dừng khoản tiếp theo và kéo họ ra khỏi sự cô lập. Tranh cãi về chuyện đúng sai của bói toán dễ khiến người thân giấu chuyện kỹ hơn, và đó đúng là điều kẻ gian muốn. Bắt đầu bằng sự quan tâm, hỏi nhiều hơn nói, đặt một mục tiêu nhỏ cho mỗi lần nói chuyện.
Bài này dành cho con cái có cha mẹ đang tin một người xem bói qua mạng, cho vợ chồng thấy người kia chi tiền bất thường, cho anh chị em lo cho nhau. Nội dung gồm dấu hiệu nhận ra, lý do tranh cãi thất bại, cách chuẩn bị cuộc nói chuyện, những câu nên và không nên nói, và việc làm khi không thuyết phục được ngay.
Dấu hiệu người thân đang bị dẫn dắt
Tin vào bói toán tự nó không phải dấu hiệu đáng lo; nhiều người tin mà vẫn sống bình thường. Điều cần để ý là những thay đổi hành vi xuất hiện cùng lúc với một người xem bói cụ thể.
- Hay nhắc "thầy bảo", "thầy dặn", và lời dặn bắt đầu chi phối việc nhà: không cho con đi xa, đổi ngày làm việc, bỏ dở một dự định.
- Giữ điện thoại kỹ hơn, nhắn tin lúc khuya, tắt màn hình khi có người lại gần.
- Rút tiền, chuyển khoản hoặc vay mượn bất thường, giải thích mập mờ.
- Xuất hiện đồ vật mới được nói là để hoá giải, giá không rõ ràng.
- Tỏ ra lo âu, mất ngủ, hay nhắc tới một tai hoạ sắp xảy ra cho ai đó trong nhà.
- Xa lánh hoặc tránh nói chuyện với người trong nhà "không tin", nói rằng họ làm hỏng việc.
Gặp hai, ba dấu hiệu cùng lúc là lúc nên chủ động nói chuyện. Càng để lâu, số tiền và mức độ cam kết càng lớn, và người thân càng khó quay lại vì đã đầu tư quá nhiều.
Cũng nên phân biệt với trường hợp người thân chỉ thích xem bói như một thú vui: xem đầu năm, đọc cung hoàng đạo trên báo, thỉnh thoảng kể cho cả nhà nghe. Khi không có chuyện tiền bạc bất thường, không có bí mật, không có nỗi sợ chi phối quyết định, thì bạn không cần can thiệp; can thiệp lúc đó chỉ khiến lần sau người thân ngại kể với bạn.
Vì sao tranh cãi đúng sai thường phản tác dụng
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là đưa ra lý lẽ: bói toán không có cơ sở khoa học, thầy đó là lừa đảo, sao lại dễ tin như vậy. Mỗi câu đều có thể đúng, nhưng người nghe nghe thấy một điều khác: mình bị coi là ngốc. Khi cảm thấy bị chê, con người có xu hướng bảo vệ lựa chọn của mình thay vì xem lại nó.
Kẻ gian thường đã chuẩn bị trước cho tình huống này. Chúng dặn từ đầu rằng người nhà sẽ ngăn cản, rằng người không tin sẽ làm "mất linh", rằng nếu nghe theo người nhà thì hậu quả do người nhà gánh. Vì vậy, khi bạn phản đối gay gắt, bạn vô tình đóng đúng vai mà kẻ gian đã báo trước, và lời của chúng càng có vẻ đúng.
Thêm một lớp nữa: người thân có thể đã chuyển một khoản lớn. Thừa nhận bị lừa đồng nghĩa với thừa nhận số tiền đó mất trắng, một điều rất đau. Tiếp tục tin dễ chịu hơn. Hiểu điều này giúp bạn kiên nhẫn hơn: mục tiêu không phải bắt người thân nhận sai, mà là giúp họ dừng lại mà vẫn giữ được thể diện.
Chuẩn bị trước cuộc nói chuyện
Một cuộc nói chuyện được chuẩn bị tốt giúp bạn không bị cuốn vào tranh cãi. Vài việc nên làm trước:
- Chọn thời điểm và nơi chốn riêng tư, khi cả hai không vội, không có người ngoài, không ngay sau một trận cãi nhau về tiền.
- Chọn người nói. Có khi người phù hợp không phải bạn mà là một người họ tin hơn: anh chị cả, bạn thân lâu năm, một người cùng thế hệ.
- Đặt mục tiêu nhỏ. Lần đầu chỉ cần người thân đồng ý một điều, ví dụ "trước khi chuyển khoản tiếp theo thì nói với con", không cần họ bỏ hẳn.
- Thu thập thông tin, không thu thập bằng chứng buộc tội. Hỏi thầy nói gì, đã chuyển bao nhiêu, ai nhận, để hiểu tình hình chứ không để bắt lỗi.
- Chuẩn bị vài câu hỏi mở thay vì một bài giảng.
- Sẵn sàng nghe điều khó nghe, ví dụ người thân đang có nỗi lo thật về bạn hoặc về sức khoẻ của họ mà chưa từng nói.
Đừng kiểm tra lén điện thoại của người thân để lấy bằng chứng. Nếu bị phát hiện, lòng tin mất đi khó lấy lại hơn số tiền.
Câu nên nói và câu nên tránh
Cùng một ý, cách nói khác nhau dẫn tới phản ứng khác hẳn. Bảng dưới gợi ý cách chuyển những câu hay bật ra thành câu mở đường.
| Câu hay bật ra | Thay bằng | Lý do |
|---|---|---|
| "Sao mẹ dễ tin vậy?" | "Thầy nói gì làm mẹ lo vậy, mẹ kể con nghe được không?" | Hướng vào nỗi lo, không vào sự cả tin |
| "Đó là lừa đảo, mẹ bị lừa rồi." | "Con thấy có mấy chỗ lạ, mình cùng xem lại tin nhắn nhé." | Mời cùng kiểm tra thay vì kết luận |
| "Bói toán toàn nhảm nhí." | "Mẹ tin cũng được, nhưng chuyển tiền thì nhà mình bàn chung." | Tách niềm tin khỏi chuyện tiền |
| "Đưa điện thoại đây con xem." | "Nếu mẹ muốn, con ngồi xem cùng mẹ." | Giữ quyền chủ động cho người thân |
| "Mất bao nhiêu rồi? Sao không nói?" | "Dù đã chuyển bao nhiêu, mình vẫn xử lý được." | Giảm xấu hổ để người thân nói thật |
Khi đọc lại tin nhắn cùng nhau, bạn nên để người thân tự chỉ ra những chỗ đáng ngờ: đòi giữ bí mật, đặt hạn chót, tài khoản nhận không trùng tên. Một điều người ta tự nhận ra có sức nặng hơn mười điều người khác chỉ cho.
Khi người thân là cha mẹ lớn tuổi
Cha mẹ lớn tuổi sống riêng, ít người trò chuyện, mới dùng mạng xã hội, là nhóm hay bị nhắm tới. Họ cũng là nhóm dễ tự ái nhất khi bị con cái "dạy". Hãy nhớ rằng cha mẹ có quyền quyết định tiền của mình; việc của bạn là giúp họ quyết định trong điều kiện an toàn hơn, không phải giành quyền.
Một số biện pháp thực tế, nếu cha mẹ đồng ý: cùng ra ngân hàng đặt hạn mức chuyển khoản trực tuyến thấp hơn, bật thông báo biến động số dư về cả máy của con, thống nhất một quy tắc gia đình là khoản trên một mức nào đó thì gọi cho nhau trước. Trình bày những việc này như cách phòng mọi kiểu lừa đảo, không riêng chuyện bói toán, sẽ dễ được chấp nhận hơn.
Thời gian ở bên cũng là một biện pháp. Nhiều cha mẹ tìm tới người xem bói vì cô đơn và lo lắng, và cuộc trò chuyện với "thầy" mỗi tối là cuộc trò chuyện dài nhất trong ngày của họ. Một cuộc gọi đều đặn từ con, một bữa cơm cuối tuần, có khi làm được nhiều hơn mọi lời giải thích.
Khi người thân là vợ chồng hoặc con đã lớn
Với vợ hoặc chồng, chuyện thường dính vào tài chính chung và đôi khi vào chính mối quan hệ, ví dụ khi lời bói nói về chuyện ngoại tình, chia tay. Hãy tách rõ hai việc: điều lời bói nói về mối quan hệ, và khoản tiền đang chuyển đi. Bàn về tiền trước, bằng con số cụ thể, thường ít cảm xúc hơn bàn về lời bói.
Nếu lời bói khơi lên nghi ngờ trong hôn nhân, đó là lúc nên nói chuyện thẳng với nhau về chính nghi ngờ đó, có thể với sự giúp đỡ của một chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình. Một người xem bói không thể biết điều gì trong nhà bạn mà bạn không biết; nhưng nó có thể khiến hai người ngừng nói chuyện với nhau.
Với con đã trưởng thành, nhất là người trẻ đang mê các buổi tarot hay đọc cung hoàng đạo trực tiếp, hãy hỏi về trải nghiệm trước: con thấy gì ở đó, có gì giúp con thấy dễ chịu. Sau đó mới hỏi về tiền bạc, về những tài khoản nhắn riêng. Con lớn cần được đối xử như người lớn, kể cả khi bạn lo.
Nếu con đang chi tiền đều đặn cho các buổi xem riêng hay nhóm kín, bạn có thể đề nghị con tự cộng lại tổng số đã chi trong ba tháng và tự quyết có tiếp tục không. Con số do chính con tính thường thuyết phục hơn mọi lời can, và con giữ được cảm giác tự quyết.
Khi chưa thuyết phục được ngay
Thường cần nhiều lần nói chuyện, và có những lần lùi lại. Điều quan trọng nhất là giữ kênh liên lạc mở: người thân biết rằng nếu có chuyện, họ được quyền kể với bạn mà không bị mắng. Nhiều người chỉ quay lại khi kẻ gian đòi một khoản quá sức, và lúc đó họ cần một chỗ để quay về.
Nếu có dấu hiệu rõ ràng của lừa đảo, như bị doạ, bị đòi tiền liên tục, bị xin giấy tờ, bạn có thể tự trình báo cơ quan công an với những gì mình biết, và báo cáo tài khoản của kẻ gian trên nền tảng. Nếu tài sản chung của gia đình bị đe doạ, hãy tìm hiểu các biện pháp hợp pháp với luật sư hoặc tư vấn pháp lý, thay vì tự ý chặn tài khoản hay giữ giấy tờ của người thân.
Nếu người thân có biểu hiện lo âu kéo dài, mất ngủ, ăn uống kém, nói nhiều về tai hoạ, hãy khuyên họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Có những trường hợp việc tìm tới người xem bói liên tục là biểu hiện của một vấn đề sức khoẻ tinh thần cần được chăm sóc, và nhìn nhận như vậy giúp cả nhà bớt trách nhau.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gọi điện mắng thẳng kẻ lừa đảo để bảo vệ người thân không?
Không nên. Cuộc gọi đó không làm kẻ gian dừng lại, mà còn cho chúng cơ hội nói với người thân rằng gia đình đang ngăn cản đúng như đã báo trước. Hãy dồn sức vào việc nói chuyện với người thân, giữ bằng chứng và trình báo.
Cha mẹ nhất định không cho con xem tin nhắn thì làm sao?
Tôn trọng điều đó và hỏi bằng lời: thầy nói gì, đã chuyển chưa, định chuyển thêm không. Đề nghị một quy tắc đơn giản, như khoản lớn thì báo trước, thường dễ được đồng ý hơn đòi xem điện thoại. Giữ cuộc trò chuyện tiếp diễn quan trọng hơn thắng ngay.
Có nên tự ý khoá thẻ, giữ giấy tờ của cha mẹ để ngăn chuyển tiền?
Tự ý làm vậy có thể vi phạm quyền của cha mẹ và làm mất lòng tin. Các biện pháp như hạ hạn mức chuyển khoản, bật thông báo số dư nên được làm với sự đồng ý của họ. Trường hợp nghiêm trọng, hãy hỏi tư vấn pháp lý.
Người thân nói đã thấy lời thầy linh nghiệm, nên phản bác thế nào?
Không cần phản bác ngay. Hãy hỏi lại những lần thầy nói mà không thành, những khoản đã chuyển và kết quả của nó. Người ta thường nhớ lần trúng, quên lần trật; cùng nhau liệt kê đủ cả hai giúp nhìn lại cân bằng hơn.
Nếu đã phát hiện người thân chuyển tiền nhiều tháng, nên làm gì trước?
Trước hết là ngừng khoản tiếp theo, rồi cùng người thân báo ngân hàng, gom tin nhắn, trình báo công an. Chuyện trách móc để sau, hoặc bỏ hẳn. Người thân cần thấy cả nhà đứng cùng phía với họ chống lại kẻ gian.
Nên nhờ ai nếu bản thân nói không được?
Một người mà người thân tôn trọng và không có mâu thuẫn với họ: anh chị em, bạn thân lâu năm, bác sĩ gia đình. Nếu có lo âu kéo dài, chuyên gia tâm lý là người phù hợp. Đôi khi người ngoài nói một câu có tác dụng hơn người nhà nói nhiều lần.