Một bộ bài tarot chuẩn có 78 lá, chia hai phần: 22 lá ẩn chính (Major Arcana) đánh số từ 0 đến 21, và 56 lá ẩn phụ (Minor Arcana) chia đều bốn chất, mỗi chất 14 lá. Trong mỗi chất có 10 lá số từ Át đến 10 và 4 lá hình người, thường gọi là lá hoàng gia. Nắm khung này trước, việc đọc bất kỳ sách hay ứng dụng tarot nào cũng đỡ rối hơn nhiều.
Bài này giải thích từng phần, chỉ ra chỗ các bộ bài khác nhau, và gợi ý cách tự kiểm một bộ bài mới mua có đủ và đúng thứ tự không. Phần ý nghĩa từng lá chỉ nêu ở mức ví dụ; mục đích là hiểu bộ khung chứ không phải học thuộc lời giải.
Vì sao lại là 78 lá
Con số 78 không đến từ một phép tính thần bí nào. Nó là kết quả cộng dồn của lịch sử: bộ bài bốn chất kiểu Ý có 56 lá, gồm mười lá số và bốn lá hình cho mỗi chất, nhiều hơn bộ bài kiểu Pháp một lá hình là lá Kỵ Sĩ. Khi người Ý thêm dãy lá chủ, dãy này dần ổn định ở 21 lá đánh số cộng một lá không số là Chàng Khờ, thành 22. Cộng lại là 78.
Trong lịch sử từng có những bộ bài nhiều hoặc ít lá hơn, ví dụ các biến thể địa phương ở Ý có thêm lá chủ hoặc bớt lá số để hợp luật chơi vùng đó. Con số 78 trở thành chuẩn vì bộ Marseille và sau đó bộ 1909 của Waite và Smith được in rộng rãi nhất.
Biết điều này giúp bạn tránh một kiểu lý giải hay gặp trên mạng: gán con số 78 hay 22 vào một hệ thống "vũ trụ" nào đó rồi coi như bằng chứng tarot là cổ xưa. Việc đối chiếu số lá với chữ cái hay hành tinh là sản phẩm của các tác giả thế kỷ 19, đến sau bộ bài chứ không phải lý do tạo ra bộ bài.
22 lá ẩn chính: dãy tranh có số thứ tự
Lá ẩn chính là những lá tranh có tên riêng, mỗi lá một nhân vật hoặc một hình ảnh lớn: Chàng Khờ, Nhà Ảo Thuật, Nữ Hoàng, Hoàng Đế, Người Tình, Cỗ Xe, Ẩn Sĩ, Bánh Xe Số Phận, Người Treo Ngược, Tử Thần, Toà Tháp, Ngôi Sao, Mặt Trăng, Mặt Trời, Thế Giới và một số lá khác. Tên tiếng Việt chưa thống nhất; mỗi nhóm dịch dùng một kiểu, nên khi tra cứu bạn nên nhớ cả tên tiếng Anh.
Trong ván chơi bài thời xưa, các lá này là lá chủ, số lớn đè số nhỏ. Trong cách dùng hiện đại, nhiều sách đọc dãy 22 lá như một câu chuyện trưởng thành, bắt đầu từ Chàng Khờ bước ra đường và kết thúc ở lá Thế Giới. Đây là cách diễn giải giúp ghi nhớ, không phải ý định của người làm bài thế kỷ 15.
Một điểm lệch hay làm người mới bối rối: bộ Marseille đặt lá Công Lý ở số 8 và Sức Mạnh ở số 11, còn bộ của Waite đổi chỗ hai lá này. Vì thế cùng một "lá số 8" có thể là hai lá khác nhau tuỳ bộ. Bộ Thoth còn đổi tên vài lá, ví dụ lá Sức Mạnh thành Lust và lá Tiết Chế thành Art.
Một lá cần nói riêng là Tử Thần. Trong hầu hết sách hướng dẫn hiện đại, lá này được đọc là sự kết thúc của một giai đoạn và chuyển sang giai đoạn khác, không phải lời báo cái chết. Ai dùng lá này để doạ người khác là đang dùng sai chính khung đọc mà họ tự nhận theo.
56 lá ẩn phụ: bốn chất và các chủ đề được gán
Bốn chất của tarot giữ nguyên bốn chất của bài lá Ý. Các tác giả thế kỷ 19 gán cho mỗi chất một nhóm chủ đề và một nguyên tố; bảng dưới là cách gán phổ biến trong các sách theo truyền thống bộ 1909. Có sách gán khác, nhất là giữa Gậy và Kiếm.
| Chất | Tên khác hay gặp | Nhóm chủ đề thường gán | Chất tương ứng hay được đối chiếu ở bài tây |
|---|---|---|---|
| Gậy (Wands) | Gậy phép, Dùi cui | Hành động, ý chí, dự định mới | Nhép (chuồn) |
| Cốc (Cups) | Chén | Cảm xúc, quan hệ, sự gắn bó | Cơ |
| Kiếm (Swords) | Gươm | Suy nghĩ, xung đột, quyết định khó | Bích |
| Tiền (Pentacles) | Đồng xu, Ngôi sao năm cánh | Công việc, vật chất, sức khoẻ thân thể | Rô |
Cột cuối chỉ là cách đối chiếu phổ biến, không phải quan hệ lịch sử chặt chẽ. Ví dụ, chất Tiền trong tarot gốc là đồng tiền xu kiểu Ý; hình ngôi sao năm cánh trên đồng xu là sáng tạo của các bộ bài cuối thế kỷ 19.
Mỗi chất gồm Át, các lá từ 2 đến 10, và bốn lá hoàng gia. Ở bộ 1909, mỗi lá số được vẽ thành một cảnh có người, nên dễ "kể chuyện" hơn bộ Marseille, nơi lá số chỉ là các biểu tượng xếp theo số lượng.
Bốn lá hoàng gia trong mỗi chất
Tên gọi lệch nhau giữa các bộ. Bộ theo truyền thống 1909 dùng Page (Tiểu Đồng hoặc Thị Đồng), Knight (Hiệp Sĩ), Queen (Hoàng Hậu), King (Vua). Bộ Thoth dùng Princess, Prince, Queen, Knight, trong đó Knight ở vị trí cao nhất. Vì thế đọc lẫn sách của hai truyền thống rất dễ nhầm vai của từng lá.
Hay được đọc như người hoặc như tính cách. Nhiều sách hướng dẫn đọc lá hoàng gia như một người trong câu chuyện hoặc một mặt tính cách của chính người hỏi. Đây là chỗ dễ trượt sang việc gán tính cách cho người thật, như "lá này là người yêu cũ của bạn". Nếu dùng tarot để suy ngẫm, nên coi chúng là những vai mà chính bạn đang đóng hoặc đang thiếu, thay vì nhãn dán cho người khác.
Khác bài tú lơ khơ ở lá Kỵ Sĩ. Bài tú lơ khơ có ba lá hình J, Q, K trong mỗi chất. Tarot giữ thêm lá Kỵ Sĩ của bài Ý, nên mỗi chất có bốn lá hình. Đó cũng là lý do bộ ẩn phụ có 56 lá thay vì 52.
Không phải bộ nào cũng vẽ người. Một số bộ hiện đại thay lá hoàng gia bằng con vật, cây cối hoặc hình trừu tượng. Khung bốn vai vẫn giữ, chỉ hình ảnh đổi, nên bạn vẫn nhận ra được vị trí của từng lá qua số và ký hiệu chất.
Kiểm một bộ bài mới mua trong mười phút
Bộ bài in kém chất lượng, thiếu lá hay in trùng lá không hiếm, nhất là với hàng in lại không rõ nguồn. Trước khi dùng, bạn có thể tự kiểm theo các bước sau.
- Tách 22 lá ẩn chính ra một chồng, xếp theo số từ 0 đến 21. Ghi lại xem lá Công Lý và Sức Mạnh nằm ở số mấy để biết bộ bài đi theo truyền thống nào.
- Chia 56 lá còn lại thành bốn chồng theo chất. Mỗi chồng phải có đúng 14 lá: Át, 2 đến 10, và bốn lá hoàng gia.
- Xem kỹ mặt sau: một bộ bài tốt có mặt sau giống hệt nhau và thường đối xứng, để khi úp xuống không phân biệt được chiều xuôi hay ngược.
- Đọc tờ hướng dẫn đi kèm, ghi lại tên gọi các lá hoàng gia và các lá bị đổi tên nếu có.
- Nếu bộ bài kèm lá trắng hay lá quảng cáo, để riêng ra, không trộn vào khi dùng.
- Nhờ một chatbot lập giúp bảng kiểm 78 lá theo đúng tên của bộ bạn có, rồi đánh dấu từng lá. Câu lệnh gợi ý: "Lập danh sách 78 lá của một bộ tarot theo truyền thống Rider–Waite, chia theo nhóm, có cột trống để đánh dấu đã có."
Bảng kiểm này cũng hữu ích nếu bạn dùng ứng dụng tarot: thử xem ứng dụng có đủ 78 lá, có cho lá ngược hay không, và tên các lá có khớp với sách bạn đang đọc không.
Lá xuôi, lá ngược: một lớp nghĩa do người đọc thêm vào
Khi xào bài, một số lá sẽ quay đầu xuống. Nhiều người đọc coi lá quay ngược là một nghĩa khác của cùng lá đó, thường là nghĩa bị chặn lại, chậm lại hoặc hướng vào trong. Nhưng không phải ai cũng dùng lá ngược: một số tác giả và người đọc lâu năm chủ trương đọc mọi lá theo chiều xuôi và để vị trí trong kiểu trải gánh phần sắc thái.
Về mặt cấu trúc, lá ngược không làm bộ bài nhiều lá hơn, nhưng làm số khả năng ghép tăng gấp đôi cho mỗi lá được rút. Điều đó khiến mỗi lần trải có rất nhiều cách đọc, và cũng là một lý do khiến người ta luôn tìm được một cách hiểu "hợp" với hoàn cảnh của mình. Bài riêng về cảm giác "trải bài trúng" trong danh mục này bàn kỹ hơn chuyện đó.
Lời khuyên thực tế cho người mới: chọn một quy ước và giữ nguyên trong một thời gian, ghi rõ vào sổ. Đổi quy ước giữa chừng, lúc thì đọc lá ngược lúc thì không, tuỳ theo lá nào vừa ý, là cách nhanh nhất để biến tarot thành tấm gương chỉ phản chiếu điều mình muốn nghe.
Chọn bộ bài đầu tiên: nhìn khung trước, nhìn tranh sau
Người mới thường chọn bộ bài theo tranh đẹp. Điều đó không sai, nhưng nên kiểm thêm khung của bộ: đi theo truyền thống nào, lá số có vẽ cảnh hay không, tên lá hoàng gia là gì. Nếu phần lớn sách và tài liệu bạn định đọc dựa trên bộ 1909, chọn một bộ cùng khung sẽ đỡ phải đối chiếu.
Bộ bài nhỏ cỡ bài tây dễ xào hơn với tay người Việt; bộ cỡ lớn cho tranh rõ nhưng xào khó, dễ gãy góc. Chất liệu giấy, độ bóng và độ dày ảnh hưởng tới việc xào nhiều hơn là tới việc đọc. Đây là những điều thực tế nên hỏi người bán hoặc xem đánh giá, thay vì tin vào lời quảng cáo về "năng lượng" của bộ bài.
Cuối cùng, một bộ bài không cần đắt mới dùng được. Nếu chỉ muốn tìm hiểu, bạn có thể bắt đầu bằng hình ảnh trong sách thư viện hoặc kho ảnh tranh bài đã hết thời hạn bảo hộ trước khi quyết định mua.
Câu hỏi thường gặp
Bộ bài tarot có bao nhiêu lá?
Bộ chuẩn có 78 lá, gồm 22 lá ẩn chính đánh số từ 0 đến 21 và 56 lá ẩn phụ chia bốn chất Gậy, Cốc, Kiếm, Tiền. Một số bộ hiện đại thêm lá trắng hoặc lá phụ nhưng không tính vào khung chuẩn.
Lá ẩn chính và lá ẩn phụ khác nhau thế nào?
Lá ẩn chính là dãy tranh có tên riêng, xưa là lá chủ trong ván chơi. Lá ẩn phụ là bốn chất giống bài lá thông thường, mỗi chất có mười lá số và bốn lá hoàng gia, thường được đọc về các việc cụ thể hằng ngày.
Vì sao lá số 8 ở hai bộ bài lại khác nhau?
Bộ Marseille đặt Công Lý ở số 8 và Sức Mạnh ở số 11, còn bộ của Waite năm 1909 đổi chỗ hai lá này. Khi đọc sách, bạn nên kiểm sách đó dựa trên bộ nào để không bị lệch.
Có thể dùng bài tú lơ khơ thay cho bài tarot không?
Bài tú lơ khơ có 52 lá, thiếu dãy lá chủ và lá Kỵ Sĩ, nên không tương đương. Người ta có phép bói bằng bài tú lơ khơ riêng với cách đọc khác, không nên trộn lời giải của tarot vào bài tú lơ khơ.
Mới học tarot có cần thuộc nghĩa 78 lá không?
Không cần. Nắm khung bốn chất, dãy 22 lá và vai trò lá hoàng gia trước sẽ giúp bạn tra cứu nhanh. Nếu dùng tarot để suy ngẫm, việc quan sát tranh và tự đặt câu hỏi quan trọng hơn thuộc lòng lời giải trong sách.
Ứng dụng tarot có dùng đủ 78 lá không?
Tuỳ ứng dụng. Có ứng dụng chỉ dùng 22 lá ẩn chính, có ứng dụng bỏ lá ngược. Bạn nên đọc phần giới thiệu hoặc thử rút nhiều lần để xem ứng dụng có xuất hiện đủ các chất không, và nhớ kiểm phiên bản hiện hành.