Gửi ảnh lòng bàn tay, ảnh mặt rõ nét hay video quay mặt cho người lạ để xem bói là trao cho họ dữ liệu sinh trắc học, loại dữ liệu bạn không đổi được như đổi mật khẩu. Khi đi kèm họ tên, ngày sinh và ảnh căn cước, bộ dữ liệu đó đủ để kẻ gian thử mở tài khoản đứng tên bạn, chiếm tài khoản mạng xã hội hoặc giả mạo bạn trong các cuộc gọi video. Nếu muốn xem tướng cho vui, hãy chọn cách không cần gửi ảnh cho ai.
Bài này liệt kê những thứ hay bị xin trong các cuộc xem bói qua mạng, xếp theo mức nguy hiểm, giải thích kẻ gian dùng chúng vào việc gì, và đưa ra các bước cần làm ngay nếu bạn đã lỡ gửi. Bài không hướng dẫn kỹ thuật vượt qua hệ thống xác thực nào; mục đích là để bạn hiểu vì sao một yêu cầu tưởng vô hại lại đáng lo.
Vì sao "xem qua ảnh" là cái cớ kẻ gian ưa dùng
Xem tướng mặt, xem chỉ tay là những phép xem có lịch sử lâu đời, và việc gửi ảnh để người ở xa xem nghe có vẻ hợp lý. Chính sự hợp lý đó khiến yêu cầu "gửi ảnh mặt chính diện, rõ nét, không đeo kính" hay "quay video tay từ từ" không gây nghi ngờ. Người nhận ảnh có thể chẳng xem tướng gì cả.
Với kẻ gian, ảnh mặt rõ nét và ảnh lòng bàn tay là nguyên liệu. Gộp với tên thật, ngày sinh, quê quán mà bạn đã khai trong lúc nhờ xem, chúng có một bộ hồ sơ khá đầy đủ về một con người. Bộ hồ sơ này có thể được dùng ngay, hoặc bán lại cho nhóm khác chuyên mở tài khoản giả, gọi điện lừa người thân.
Điểm khác giữa dữ liệu này với mật khẩu là tính vĩnh viễn. Mật khẩu lộ thì đổi; khuôn mặt, vân tay, đường chỉ tay thì không đổi được. Vì vậy quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam xếp dữ liệu sinh trắc học vào nhóm dữ liệu nhạy cảm, cần được bảo vệ chặt hơn. Một trang xem bói qua tin nhắn gần như chắc chắn không có biện pháp bảo vệ nào như vậy.
Ngay cả khi người nhận ảnh không có ý xấu, ảnh vẫn nằm trong điện thoại, trong tài khoản nhắn tin của họ, và có thể lộ ra khi tài khoản đó bị chiếm. Bạn không kiểm soát được bức ảnh sau khi đã gửi đi.
Những thứ hay bị xin, xếp theo mức nguy hiểm
Không phải thứ nào bị xin cũng nguy hiểm như nhau. Bảng dưới giúp bạn biết đâu là giới hạn tuyệt đối không vượt qua.
| Bị xin | Lý do thường được đưa ra | Mức rủi ro | Có nên gửi |
|---|---|---|---|
| Ngày tháng năm sinh | Để lập lá số, xem tuổi | Thấp nếu đứng riêng | Có thể, nhưng không kèm tên đầy đủ |
| Họ tên đầy đủ, quê quán | Để "xem cho chuẩn" | Trung bình khi gộp với thứ khác | Hạn chế |
| Ảnh lòng bàn tay rõ nét | Xem chỉ tay | Trung bình đến cao | Không gửi cho người lạ |
| Ảnh mặt chính diện rõ nét | Xem tướng mặt | Cao | Không gửi |
| Video quay mặt, quay trái phải | Xem tướng "toàn diện" | Rất cao | Tuyệt đối không |
| Ảnh căn cước hai mặt | Xác minh danh tính khách | Rất cao | Tuyệt đối không |
| Mã xác nhận gửi về điện thoại | "Kích hoạt lá số", "nhận quà" | Mất tài khoản ngay | Tuyệt đối không |
Một yêu cầu xin video quay mặt theo nhiều góc nên khiến bạn dừng lại ngay, vì động tác đó giống hệt bước xác thực khuôn mặt của nhiều ứng dụng ngân hàng và ví điện tử. Không có phép xem tướng nào cần bạn quay đầu sang trái rồi sang phải trước ống kính điện thoại.
Kẻ gian dùng bộ dữ liệu đó vào việc gì
Thử mở tài khoản đứng tên bạn. Nhiều dịch vụ tài chính cho mở tài khoản trực tuyến bằng ảnh giấy tờ và xác thực khuôn mặt. Các hệ thống này có lớp chống giả mạo, nhưng không có lớp nào tuyệt đối. Tài khoản mở được thường dùng để nhận tiền lừa từ người khác, và người đứng tên là bạn.
Vay qua ứng dụng. Một số ứng dụng cho vay nhỏ yêu cầu ít thủ tục. Hồ sơ đầy đủ của bạn có thể bị dùng để thử vay, và người đòi nợ sẽ tìm tới bạn hoặc danh bạ của bạn.
Chiếm tài khoản mạng xã hội. Khi kết hợp với mã xác nhận bị lừa lấy, kẻ gian khôi phục mật khẩu tài khoản của bạn, rồi dùng nó nhắn tin vay tiền bạn bè.
Giả mạo trong cuộc gọi video. Ảnh và video khuôn mặt là nguyên liệu cho các công cụ ghép mặt. Một cuộc gọi video ngắn, hình mờ, mạng chập chờn, với khuôn mặt giống bạn, đủ để một người thân lớn tuổi tin là bạn đang cần tiền gấp.
Ghép ảnh để tống tiền. Ảnh mặt có thể bị ghép vào hình ảnh nhạy cảm rồi dùng để doạ phát tán. Đây là hành vi phạm pháp; người bị doạ không nên trả tiền mà nên giữ bằng chứng và trình báo.
Dấu hiệu một yêu cầu gửi ảnh không còn là chuyện xem tướng
Người xem tướng thật có thể xin ảnh, nhưng có những yêu cầu vượt quá nhu cầu của bất kỳ phép xem nào. Gặp một trong các dấu hiệu dưới đây, bạn nên coi cuộc trò chuyện là có vấn đề.
- Đòi chất lượng ảnh như ảnh làm giấy tờ: chính diện, phông trơn, không đeo kính, không trang điểm, đủ sáng. Xem tướng theo lối dân gian không cần ảnh đạt chuẩn như vậy.
- Đòi quay video theo động tác: nháy mắt, quay trái, quay phải, đọc to một dãy số. Đây là động tác của các bước xác thực khuôn mặt, không phải của việc xem tướng.
- Đòi ảnh căn cước "để biết đúng người": người xem tướng không cần biết số giấy tờ của bạn để đọc nét mặt.
- Gửi đường dẫn tới một trang lạ để "tải ảnh lên cho thầy": trang đó có thể xin thêm quyền truy cập máy ảnh, danh bạ, hoặc là trang giả dạng đăng nhập.
- Đòi gửi qua ứng dụng khác, xoá tin sau khi gửi: mục đích là xoá dấu vết, không phải giữ bí mật cho bạn.
- Giục gửi gấp vì "giờ đẹp sắp qua": sự gấp gáp là để bạn không kịp hỏi ai.
Những dấu hiệu này cũng đúng khi người xin ảnh tự giới thiệu là nhân viên một ứng dụng, một chương trình khuyến mãi hay một cuộc thi ảnh. Cách xin khác nhau, mục tiêu giống nhau.
Mã xác nhận: ranh giới tuyệt đối
Có một kịch bản lặp lại nhiều lần: sau khi xem, "thầy" nói sẽ gửi lá số đầy đủ hoặc một món quà, bạn sẽ nhận được một tin nhắn có mã, chỉ cần đọc lại mã đó là xong. Thật ra, mã đó là mã xác nhận đăng nhập, đổi mật khẩu hoặc xác nhận giao dịch của một tài khoản đứng tên bạn. Đọc mã cho người khác là trao chìa khoá.
Không có dịch vụ xem bói, gửi quà hay xác minh danh tính hợp pháp nào cần bạn đọc lại mã xác nhận cho một người đang nhắn tin với bạn. Ngân hàng, mạng xã hội, ví điện tử đều ghi rõ trong tin nhắn chứa mã rằng không cung cấp mã cho bất kỳ ai. Hãy đọc kỹ dòng chữ đó trước khi làm gì tiếp.
Nếu đã lỡ đọc mã, việc gấp nhất là đăng nhập vào tài khoản liên quan, đổi mật khẩu, đăng xuất khỏi mọi thiết bị lạ và gọi ngay cho ngân hàng nếu mã liên quan tới tài khoản tiền. Mỗi phút trôi qua đều có giá trị, vì kẻ gian thường hành động ngay trong vài phút sau khi có mã.
Đã lỡ gửi ảnh, giấy tờ: làm theo thứ tự này
Bạn không lấy lại được ảnh đã gửi, nhưng có thể làm cho bộ dữ liệu đó khó dùng hơn và phát hiện sớm nếu bị lạm dụng.
- Ngừng liên lạc với người nhận ảnh, chụp lại cuộc trò chuyện và thông tin tài khoản của họ.
- Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng (thư điện tử, mạng xã hội, ngân hàng), bật xác thực hai lớp bằng ứng dụng xác thực hoặc khoá bảo mật thay cho tin nhắn nếu được.
- Gọi ngân hàng bạn đang dùng, báo giấy tờ và hình ảnh có thể đã bị lộ, hỏi cách theo dõi giao dịch bất thường và có cần thêm lớp xác thực nào không.
- Báo trước cho người thân, nhất là cha mẹ lớn tuổi: thời gian tới, nếu có cuộc gọi video hay tin nhắn mang danh bạn hỏi vay tiền, phải gọi lại số quen để kiểm.
- Thỉnh thoảng kiểm tra xem có thư, tin nhắn lạ báo mở tài khoản hay khoản vay đứng tên bạn; nếu có, báo ngay cho đơn vị đó và cơ quan công an.
- Nếu ảnh căn cước bị lộ, hỏi công an nơi cư trú về cách xử lý phù hợp với quy định hiện hành.
Các bước này cũng áp dụng khi bạn gửi ảnh cho một ứng dụng xem tướng không rõ nguồn gốc, không chỉ cho người nhắn tin.
Muốn xem tướng cho vui mà không phải gửi ảnh
Tò mò về tướng mặt, chỉ tay là chuyện bình thường. Những cách dưới đây cho bạn phần vui mà không phải giao dữ liệu cho ai.
- Đọc tài liệu văn hoá về xem tướng, tự nhìn tay mình đối chiếu; chuyên sâu hơn về nhân tướng và chỉ tay có trang chuyên đề AI Xem Tướng trong cùng hệ.
- Nếu dùng ứng dụng, chọn loại xử lý ảnh ngay trên máy, không bắt đăng nhập, và đọc kỹ chính sách lưu ảnh; không rõ thì không dùng.
- Với chatbot AI, bạn có thể mô tả bằng lời thay vì gửi ảnh, ví dụ "đường chỉ tay chính dài, cắt ngang lòng bàn tay", và hỏi người xưa diễn giải thế nào.
- Muốn xem lá số theo ngày sinh, có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học mà không cần ảnh mặt hay giấy tờ.
- Xem cùng bạn bè, gia đình như một trò vui, không trả lời tài khoản lạ nhắn riêng sau đó.
Nguyên tắc chung: thứ gì có thể dùng để chứng minh bạn là bạn thì không đưa cho người bạn chưa từng gặp.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ gửi ảnh lòng bàn tay thì có sao không?
Rủi ro thấp hơn ảnh mặt hay căn cước, nhưng ảnh tay rõ nét vẫn là dữ liệu sinh trắc, và thường đi kèm tên, ngày sinh bạn đã khai. Gộp lại, đó là một phần hồ sơ về bạn. Không gửi cho người lạ là lựa chọn an toàn nhất.
Kẻ gian có thể dùng ảnh mặt để vượt qua xác thực khuôn mặt của ngân hàng không?
Các ngân hàng có lớp kiểm tra chống giả mạo và đối chiếu với dữ liệu giấy tờ, nên một bức ảnh tĩnh thường không đủ. Nhưng không có hệ thống nào an toàn tuyệt đối, và video quay mặt theo nhiều góc làm rủi ro tăng lên. Vì vậy không nên gửi những thứ đó.
Đã gửi ảnh căn cước cho thầy bói, có cần làm lại căn cước không?
Thường không cần làm lại ngay, nhưng bạn nên báo ngân hàng, theo dõi tài khoản và hỏi cơ quan công an nơi cư trú về cách xử lý phù hợp quy định hiện hành. Quan trọng nhất là cảnh giác với các tài khoản, khoản vay lạ đứng tên mình.
Ứng dụng xem tướng bằng ảnh có an toàn không?
Tuỳ ứng dụng. Hãy xem ảnh được xử lý trên máy hay gửi lên máy chủ, có lưu không, lưu bao lâu, có chia sẻ cho bên thứ ba không. Ứng dụng không trả lời rõ những câu này, hoặc đòi quyền truy cập toàn bộ thư viện ảnh, thì không nên dùng.
Làm sao kiểm một cuộc gọi video của người thân có phải giả không?
Gác máy rồi gọi lại vào số quen của người đó, hỏi một chuyện chỉ hai người biết, hoặc dùng một từ khoá gia đình đã thống nhất từ trước. Hình mờ, mạng chập chờn, giục chuyển tiền gấp là những dấu hiệu nên kiểm lại.
Bị doạ phát tán ảnh ghép thì nên làm gì?
Không trả tiền và không thương lượng, vì trả một lần thường dẫn tới yêu cầu tiếp theo. Chụp lại tin nhắn doạ, thông tin tài khoản, rồi trình báo cơ quan công an. Báo cáo tài khoản với nền tảng và nói với một người bạn tin để có người hỗ trợ.